کتیرا چیست؟

كتيرا گياهي است که  قرن ها در طب چینی استفاده می شده است و بیش از ۲۰۰۰ گونه دارد، اما همه گونه ها داراي ویژگی های یکساني نيستند. اما تمام گونه هاي آن از بين برنده ي عفونت های دستگاه تنفسی فوقانی، بیماری قلبی، هپاتیت و اسهال مزمن هستند و به عنوان یک روش برای درمان سرطان استفاده می شود. گونه كتيرا ، مانند هر ماده انطباق پذیری، بر بسیاری از فرآیندهای متابولیک بدن ما تاثیر می گذارد، خلق و خوی ما را بهبود می بخشد و خستگی را از بین می برد.

كتيرا یکی از اجزای اصلی ترکیبات دارویی است که برای تقویت پاسخ ایمنی بدن ما استفاده می شود. مطالعات سلولی و حیوانی نشان می دهد که كتيرا اثرات تحریک کننده اي بر روی مغز استخوان و بافت لنفاوی، افزایش تعداد سلول های بنیادی و تحریک بلوغ سلول های ایمنی بدن دارد. مهمترین اثر عصاره كتيرا، بازسازی عملکرد سیستم ایمنی بدن در اثر تجویز داروهاي شيميايي است که اثر جانبی آن ها اختلال عملکرد سیستم ایمنی بدن است – به عنوان مثال شیمی درمانی.

مقاله پیشنهادی:‌ سنبل الطیب، بی خوابی، اضطراب و حتی فشارخون را درمان می کند

درمان سرطان یک مسئله دشوار و پیچیده است و شیمی درمانی اغلب موثر نیست و دارای عوارض جانبی جدی است. پزشكان در صدد هستند براي درمان سرطان از داروهاي گياهي بيشتر استفاده كنند. چنین رویکردی نتایج بهتري را در مبارزه با بیماری سرطان به همراه مي آورد و عوارض جانبي آن را کاهش مي دهد. مطالعات دانشگاهي نشان داده است که عصاره كتيرا رشد سرطان کولورکتال، کارسینوم سلولی کلیه و سرطان کبد را مهار می کند. تعدادی از مطالعات نشان داده اند که مخلوط گیاهی كتيرا باعث افزایش اثربخشی شیمی درمانی و کاهش بروز عوارض جانبی آن می شود.

صمغ كتيرا جزو مهم ترين منابع صمغ تجاري دنيا به شمار مي رود كه كاربردهاي عمده آن در صنايع داروسازي، بهداشتي و صنايع غذايي است. در صنايع داروسازي، اين صمغ به عنوان عامل تعليق كننده در امولسيونهاي روغن در آب، ژلها، خمير دندانها، تثبيت-كننده در كرمها و لوسيونهاي پوستي و همچنين عامل پوشش دهنده در توليد قرص هاي دارويي استفاده ميشود.

کتیرا و موخوره

در عصاره صمغ كتيرا گونه تركيبي به نام پولگون وجود دارد كه در بسياري از روغن هاي اسانسي با درصد قابل توجهي وجود دارد.  پولگون داراي خاصيت ضد باكتري و ضد درد است . بنابراين با توجه به تركيبات موجود در عصاره اين صمغ پتانسيل بالقوه براي مطالعات بيشتر در زمينه پزشكي و صنايع غذايي دارد. امروزه كتيرا در صنايع مختلف از جمله: دارويي، بهداشتي و غذايي مصارف جديد و متنوعي پيدا كرده است.

ايران به علت داشتن تنوع آب و هوايي مناطق صحرايي و كوهستاني، محيط مناسبي براي رشد اين گياه است. از طرفي مشخص شده است كه بهترين صمغ كتيرا در ايران توليد مي گردد. كتيرا به عنوان هيدروكلوئيدي با كيفيت، در فهرست محصولات عموماً بي خطر  قرار داشته و به عنوان يكي از افزودني هاي مواد غذايي مطرح مي باشد.

شیوه کاشت کتیرا

شروع بهره برداری كتيرا معمولاً از اواخر فصل بهار است و شصت روز (تا اوایل شهریورماه) ادامه دارد. بهره برداران ابتدا اطراف ساقه گون را خالی می کنند و سپس با تیغ های مخصوصی برش موازی با ساقه (موازی با آوندهای آبکش) ایجاد می کنند.

زمان كاشت كتيرا اوايل بهار است و زمان برداشت آن نيمه دوم تابستان است، سن رويشي آن چند ساله و يكساله است و قسمت هاي مورد استفاده آن صمغ – ساقه – ريشه و گل است.

پراكنش جغرافيايي كتيرا

بيشتر در پنج استان تهران، آذربايجان غربي، اصفهان، كردستان و خراسان رضوي ديده مي شود. اكثر گونه ها در منطقه بسيار محدودي پراكنش دارند. كتيرا بومي آسياي صغير، ايران، عراق، سوريه و يونان است و در روسيه، آمريكا، اروپا، آفريقا و حتي آسياي ميانه رويشگاه دارد.

مهم ترين تامين كنندگان كتيرا در جهان در درجه ي اول ايران و سپس تركيه و سوريه است. بهترين نمونه ي كتيرا مربوط به ايران بوده كه از قديم به نام Persian tragacanth معروف بوده است.

يك نكته مهم در مورد گون كتيرا اينكه ۸۰ گونه از گون هاي ايران مولد كتيرا  در شمار گياهان صنعتي و دارويي هستند. كتيرا در قرون وسطي از كشور ايتاليا صادر مي شده است. ريشه ي گون يكي از قديمي ترين گياهان دارويي و رسمي چين است كه در فارماكوپه چين ذكر شده است.

مقاله پیشنهادی: هر آن چه در مورد زنجبیل و خواص آن باید بدانیم

برداشت کتیرا

مصارف دارويي کتیرا

كتيرا داراي طبعي سرد و معتدل است و از نظر رطوبت مرطوب و حتي مرطوب تر از صمغ عربي است، ولي عده ديگري از حكما معتقدند كه طبيعت كتيرا سرد و خشك است  و از نظر خواص معتقدند كه كتيرا غليظ كننده خون و مواد رقيقه است . در متون طب سنتی این گیاهان با نام های عربی «محلب العقاب» و «اصابع الغروس» معرفی شده اند.  به طور كلي كتيرا نرم كننده  بوده و معده را تقويت مي بخشد، نظر به اين خاصيت كتيرا مي باشد كه در توصيه هاي دارويي طب سنتي غالبا آمده است كه داروهاي خيلي گرم  با كتيرا خورده شود. كتيرا كمي ملين و مسهل است و براي زخم هاي چشم، دردهاي چشم و ورم ملتحمه مفيد است.

كتيرا گونه های مختلفی دارد که به صورت درختچه یا گیاهان علفی چند ساله وجود دارد، در ایران به طور کلی آنها را گون می نامند. از تعداد زیادی از آنها صمغ کتیرا استخراج می شود که از نظر اقتصادی بسیار اهمیت دارند، زیرا کتیرا موارد مصرف دارویی و صنعتی (نساجی، کفاشی، صنایع غذایی و …) فراوانی دارد.

مقاله پیشنهادی: خواص پونه کوهی برای عفونت

عوارض جانبي کتیرا

دوران بارداری و تغذیه با شیر مادر:

زنان در دوران بارداري و مادران شير ده نبايد از كتيرا استفاده كنند زيرا باعث آلرژي در اين افراد مي شود و به كودك و مادر صدمه مي رساند.

 مشكلات تنفسی:

افرادي كه مشكلات تنفسی دارند نبايد از كتيرا استفاده كنند زيرا باعث ایجاد مشکلات تنفسی در آن ها مي شود.

مصارف دارويي:

زماني كه از كتيرا به عنوان مصارف دارويي استفاده مي كنيد بايد مقدار زيادي آب بنوشيد چون ممكن است روده را مسدود كند.

روش مصرف كتيرا:

اگر كتيرا با شير تازه ي بز خورده شود براي بندآوردن خونروي سينه و ساير اعضاي داخلي، حلق ، زخم هاي ريه و گرفتگي صدا مفيد است .

اگر كتيرا با مخلوط داروهاي مناسب خورده شود براي تقويت روده، تسكين درد كليه، مثانه و زخم مفيد مي باشد و اگر آن را با مغز بادام شيرين، نشاسته و شكر مخلوط كنند، بسيار چاق كننده و مقوي است .

اگر پایتان ترک ترک شده دو پیمانه حنا را با یک پیمانه کتیرا با آب مخلوط کرده و شبها روی ترک پا بمالید رویش پلاستیک بکشید و بگذارید تا صبح بماند که بسیار نافع است.

برایناراحتی‌های سینه باید کتیرا را با عسل مخلوط کرده به شکل چسب در آورید و حب آن را در دهان بگذارید اما نبلعید فقط آب آن را فروبرید. برای ناراحتی‌های سینه مفيد است.

اگر مايع كتيرا روي موي سر ماليده شود از مو خوره جلوگيري مي كند. مقدار خوراك آن به تنهايي و يا با داروهاي مختلفه از ۵- ۲۵ گرم مي باشد.

در داروسازي نيز به عنوان ژل ساز، عامل معلق ساز و چسباننده در تهيه قرص  ها و داروها و ريزپوشاني مواد مختلف مثل ويتامين ها استفاده مي شود .اين صمغ، به عنوان پايداركننده، امولسيون كننده، قوام دهنده و جايگزين چربي كاربرد وسيعي در صنايع غذايي دارد.

و در آخر صمغ هاي ترشحي، در زمره قديمي ترين عوامل قوام -دهنده و پايداركننده به شمار ميروند. كتيرا ماده اي سخت ،مقاوم، بدون بو و كمي شيرين داراي رنگهاي سفيد تا قهوهاي بوده و به راحتي قابل پودر شدن است. استفاده روز افزون اين ماده در صنايع مختلف آن را به صورت ماده ي ارزشمند اقتصادي تبديل كرده است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *